ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ރާއްޖޭގެ ކޮންމެވެސް ހިސާބެއްގައި އަރައްކާތަކާ ގުޅޭ މެސެޖުތައް ދައުރުވެއެވެ. މޫސުމާބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާގެ ސަމާލުތަކުން ފެށިގެން، ހެލްތް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (އެޗް.ޕީ.އޭ) ގެ ޞިއްޙީ މަޢުލޫމާތުތަކާއި، ފުލުހުންގެ މަގުމަތީގެ ސަލާމަތާ ގުޅޭ މެސެޖުތަކާއި، އަދި ވައިބަރ ގްރޫޕްތަކުގައި ބަދަލުކުރެވޭ އިންޒާރުތައް ހިމެނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މި އުޅެނީ ކާރިސާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު މެދުކެނޑުމެއްނެތި ލިބެމުންދާ މާހައުލެއްގައެވެ. މި މަޢުލޫމާތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭ ގޮތާއި، އެ ދޭހަވާ ގޮތާއި އަދި އެއަށް އަމަލުކުރާ ގޮތަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ މައިގަނޑު އަސާސެވެ.
2024 ވަނަ އަހަރު ނޭޝަނަލް ޑިޒާސްޓަރ މެނޭޖްމަންޓް އޮތޯރިޓީ (އެން.ޑީ.އެމް.އޭ) އާއި ޔޫ.އެން.ޑީ.އާރް.އާރް ގުޅިގެން ހަދާފައިވާ ދިރާސާއަކުން ބަލާފައިވަނީ ހަމަ މިކަމަށެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގައި ނުރައްކާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ނިޒާމު ހިނގަމުންދާ ގޮތާއި، މީހުން އެ އިންޒާރުތަކަށް އިޖާބަދޭ ގޮތް ބިނާވެފައިވަނީ ކޮން ކަންތައްތަކެއްގެ މައްޗަށް ކަމެވެ.
(ހުޅުމާލޭގެ އައްސޭރިފަށް | ފޮޓޯ: އެން.ޑީ.އެމް.އޭ)
ހިރާސްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުން (ރިސްކް ކޮމިއުނިކޭޝަން) ގެ އަސްލު މާނަ
މީގެ ބޭނުމަކީ މީހުން ބިރުގެންނެވުމެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ ހަމައެކަނި މަޢުލޫމާތު ދިނުމެއްވެސް ނޫނެވެ. މީގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ، އަމިއްލަ ޞިއްޙަތާއި، ސަލާމަތާއި އަދި ތިމާވެއްޓާ ގުޅޭގޮތުން ރަނގަޅު ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު މުޖުތަމަޢުތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. މިކަން ރަނގަޅަށް ކުރެވިއްޖެނަމަ، އިންޒާރުތަކަށް މީހުން ދޭ ސަމާލުކަން ބޮޑުވެ، އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އަޅާނެއެވެ. ގޯސްކޮށް ކުރެވިއްޖެނަމަ، މީހުން އިންޒާރުތަކަށް އަޅާނުލައި، އިރުޝާދުތައް އޮޅި، އެއީ ތިމާއާ ބެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ހީކުރެވޭނެއެވެ.
ދިވެހިން އެންމެ ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވަނީ ކޮން ކަންތައްތަކަކާ؟
ދިރާސާއިން އެނގުނު އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ، މީހުން އެންމެ ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވަނީ އާންމުކޮށް ގިނައިން ދިމާވާ ކަންކަމާމެދު ކަމެވެ.
އާންމުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު އެންމެ ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ބޯކޮށް ވާރޭވެހިގެން ފެންބޮޑުވުން (78.6%)، އަލިފާނުގެ ހާދިސާތައް (67%)، އަދި އުދައެރުމާއި ރާޅުއެރުން (50.7%) އެވެ. 2004 ގެ ހަނދާންތަކާ ގުޅިފައިވާތީ ސުނާމީއާމެދު ކަންބޮޑުވާ މިންވަރުވެސް (50.2%) ގައި އުޅެއެވެ.
ފެންބޮޑުވުމާއި އަލިފާނުގެ ހާދިސާތަކަކީ ގިނައިން ހިނގާ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް ތޫފާންތަކާއި ސުނާމީ ފަދަ ބޮޑެތި ކާރިސާތަކަކީ މަދުން ދިމާވާ، ނަމަވެސް އޭގެ ގެއްލުން އިންތިހާއަށް ބޮޑު ކަންކަމެވެ. އާންމުކޮށް ހިނގާ ކަންކަމަށް މީހުން ސަމާލުވި ނަމަވެސް، މަދުން ހިނގާ ބޮޑެތި ކާރިސާތަކަށް ދެވޭ ސަމާލުކަން ކުޑަވެދާނެކަން މި ދިރާސާއިން ދައްކައިދެއެވެ. މިއީ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދެނީ ކޮންބައެއް؟ އަދި ޑިޖިޓަލް މަންސަތަކުގެ ހުރަސްތައް
ރާއްޖޭގައި މިކަން ކުރަނީ އެންމެ އިދާރާއަކުން ނޫނެވެ. މިއީ އެކި އިދާރާތަކުން ބަހާލައިގެން ކުރާ ކަމެކެވެ.
އެން.ޑީ.އެމް.އޭ: އެކި ބާވަތުގެ ކާރިސާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުން.
އެޗް.ޕީ.އޭ / ހެލްތް މިނިސްޓްރީ: އާންމު ޞިއްޙަތާއި ބަލިމަޑުކަން ފެތުރޭ ހާލަތްތައް.
ފުލުހުން: ކުށް މަދުކުރުމާއި މަގުމަތީގެ ސަލާމަތްތެރިކަން.
މޫސުމާބެހޭ ޤައުމީ އިދާރާ (އެމް.އެމް.އެސް): މޫސުމީ އަދި ޤުދުރަތީ ކާރިސާތަކުގެ ސަމާލުތައް.
2024 ވަނަ އަހަރު އިންޓަރނެޓް ބޭނުންކުރާ މީހުންގެ ނިސްބަތް 83.9% އަށް އަރާފައިވާއިރު ސޯޝަލް މީޑިއާއަކީ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. ނަމަވެސް މީގައި އޮތް ނުރައްކަލަކީ، އިންޓަރނެޓަށް ފަރިތަ މީހުންނާ ހަމައަށް މެސެޖު ދިޔަސް، އެކަނި ދިރިއުޅޭ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއި، ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ ފަރާތްތަކަށް އަދި އިންޓަރނެޓް ނެތް ގޭބިސީތަކަށް މި މެސެޖުތައް ނުފޯރުމެވެ. ޑިޖިޓަލްކޮށް ފެތުރުނަސް އެއީ އެންމެންނާ ހަމައަށް ފޯރާ މެސެޖަކަށް ނުވެދާނެއެވެ.
އެއް އިންޒާރަކާމެދު މީހުން ދެކޭގޮތް ތަފާތުވަނީ ކީއްވެ؟
މިއީ ދިރާސާގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ހޯދުމެވެ. ހިރާސްތަކާމެދު މީހުން ދެކޭ ގޮތް ތަފާތެވެ. އެއް ނުރައްކަލަކާ ދެކޮޅަށް ދެ މީހަކު އަމަލުކުރާނީ އަދި ވިސްނާނީ ދެ ގޮތަކަށެވެ. މީހަކަށް އެއީ ތިމާއަށް އޮތް ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނަމަ، ކިތަންމެ ސާފުކޮށް އިންޒާރު ދިނަސް އެއަކަށް އަމަލެއް ނުކުރާނެއެވެ.
މިކަމަށް އަސަރުކުރާ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް:
މުއައްސަސާތަކަށް އޮންނަ އިތުބާރު: އިންޒާރުދޭ ފަރާތާމެދު މީހުން އިތުބާރުކުރޭތޯ؟
ފަންނީ މަޢުލޫމާތު ނޭނގުން: އިންޒާރުގެ އަސްލު މާނަ މީހުންނަށް ދޭހަވޭތޯ؟
ނުރައްކާތައް އާދައަކަށް ވުން: ގިނަގިނައިން އެކަމަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުމުން އެއީ އާދައިގެ ކަމެއް ކަމަށް ބެލެވެނީތޯ؟
ޕްލޭނެއް ނެތުން: ކުއްލި ހާލަތެއްގައި ހަދާނެ ގޮތް ގޭބިސީތަކަށް އެނގޭތޯ؟
އިލާހީ ތަޤުދީރުކަމަށް ބެލުން: ކާރިސާތަކަކީ ހުއްޓުވޭނެ ކަންކަން ނޫންކަމަށް ބަލައި، އަމިއްލައަށް އެޅޭނެ ފިޔަވަޅެއް ނެތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވުން.
އަޅުގަނޑުމެން އަމަލުކުރާ ގޮތް ބިނާވެފައިވަނީ ކޮން ކަންތައްތަކެއްގެ މައްޗަށް؟
އެއް ސަމާލެއް ނެރުނަސް ދެ މުޖުތަމަޢުއަކުން އަމަލުކުރާ ގޮތް ތަފާތުވުމުގައި ގިނަ ކަންތައްތަކެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
މިކަން ދެނެގަތުން މުހިންމުވަނީ ކީއްވެ؟
އިންޒާރުތަކަކީ ހަމައެކަނި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފޯނަށް އަންނަ ނޮޓިފިކޭޝަނެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ހަމައެކަނި މަޢުލޫމާތު ލިބިގަންނަ ބައެއް ނޫނެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަކީވެސް މި ނިޒާމު ފުރިހަމަކޮށްދޭ މުހިންމު ބައެކެވެ. މެސެޖެއް ދޭހަވާ ގޮތާއި، އެއަށް އަމަލުކުރާ ގޮތާއި، އެހެން މީހުންނަށް ހިއްސާކުރާ ގޮތާއި، އަދި މުއައްސަސާތަކަށް ކުރާ އިތުބާރުގެ މައްޗަށް މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތްތެރިކަން ބިނާވެއެވެ.
މި ރިޕޯޓުން ލިބޭ އެންމެ މުހިންމު ފިލާވަޅަކީ މިއީއެވެ: ކާރިސާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ހަމައެކަނި އެއްފަރާތުން ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ މުއައްސަސާތަކާއި ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު ދެކެވޭ ވާހަކައެކެވެ. އަދި އެ ވާހަކަ އެންމެ ކާމިޔާބުވާނީ ދެފަރާތުންވެސް އަޑުއަހައިގެންނެވެ.