ބަލިމަޑުކަމެއް ފެތުރުން ނުވަތަ އެޕިޑެމިކް އަކީ ކޮބާ؟

ބަލިމަޑުކަމެއް (އެޕިޑެމިކް) ފެތުރުން ކަމަށް ބުނެވެނީ، ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއް އާންމުކޮށް ފެތުރޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރާ މިންވަރަށްވުރެ ފުޅާކޮށް ނުވަތަ ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރި، ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ވަކި އާބާދީއެއްގެ ގިނަ ބަޔަކަށް ބަލިޖެހުމަށެވެ.

ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުމަކީ އާންމު ޞިއްޙަތަށް ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި އަރައްކަލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވިފައިވާ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ، މީގެ ސަބަބުން ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކަށް ނުކަތާވަރަށް ބާރުބޮޑުވެ، އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ބުރޫއަރައި، އަދި ނާޒުކު ގިންތިތަކަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު މާ ބޮޑަށް ފޯރާތީއެވެ. ވަކިވަކިން ފެންނަ ބަލިތަކާ ޚިލާފަށް، ބަލިމަޑުކަމަކުން އަރައިގަތުމަށް ޤައުމީ ފެންވަރުގައާއި، ރަށު ފެންވަރުގައާއި، އަދި މުޖުތަމަޢުގެ ފެންވަރުގައި ގުޅިގެން އާންމު ޞިއްޙަތުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންޖެހެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި ބަލިމަޑުކަން ފެތުރެން މެދުވެރިވަނީ ކިހިނެއް؟

ރާއްޖޭގައި ބަލިމަޑުކަމެއް ފެތުރުމަށް މެދުވެރިވަނީ ހަޔަވީ (ބަޔޮލޮޖިކަލް)، ތިމާވެށީގެ، އަދި އިޖުތިމާޢީ އެތައް ކަމެއް ގުޅިގެންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• ރަށްރަށުގެ މާހައުލުގައި މީހުން ގާތްގާތުގައި ދިރިއުޅުމާއި މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި އެކަކު އަނެކަކާ އޮންނަ ގާތް ގުޅުން

• ރަށްރަށުގެ މެދުގައާއި، އާބާދީ ބޮޑެތި ސަރަޙައްދުތަކަށާއި، އަދި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅޭ މިންވަރު

• ފެންބޮޑުވުމާއި، ދިގުމުއްދަތަކަށް ހަނަފަސްވުމާއި، ނުވަތަ އާދަޔާޚިލާފަށް ހޫނުގަދަވުން ފަދަ ތިމާވެށީގެ ހާލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ސާފުތާހިރުކަމަށާއި ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމަށް އަސަރުކުރުން

• ފެނާއި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވާ ދަތިތައް، ޚާއްޞަކޮށް ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި

• ގައިންގަޔަށް އަރާ އައު ބައްޔެއް ނުވަތަ ކުރިން އުޅެފައި އޮތް ބައްޔެއް އަލުން ފެތުރެން ފެށުން

ރަށްތަކަކީ ކުދި އަދި މުޖުތަމަޢުގެ ގުޅުން ބޮޑު ތަންތަނަށް ވުމުން، ކުރީބައިގައި ބަލި ދެނެގަނެވި ފިޔަވަޅު އެޅުން ލަސްވެއްޖެނަމަ، ގައިންގަޔަށް އަރާ ބަލިތައް ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރިގެންދާނެއެވެ.

ބޯކޮށް ވާރޭވެހުމާއި ފެންބޮޑުވާ ދުވަސްވަރުގައި، ރާއްޖޭގައި ތަކުރާރުކޮށް ޑެންގީ ހުން ފެތުރިފައިވެއެވެ. ޑެންގީ ފެތުރުމުގެ ސަބަބުން ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި އެނދުމަތިކުރާ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވެ، އާންމު ޞިއްޙަތުގެ އިރުޝާދުތައް ނެރެ، އަދި ޚާއްޞަކޮށް އާބާދީ ބޮޑެތި ތޮއްޖެހިފައިވާ ރަށްރަށާއި ސަރަޙައްދުތަކުގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބަލި ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް މުޖުތަމަޢުން މަސައްކަތްތައް ކޮށްފައިވެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ބޯކޮށް ވާރޭވެހުމާއި ފެންބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ރައްކާތެރި ބޯފެނާއި ނަރުދަމާގެ ޚިދުމަތަށް ބުރޫއަރާ ދުވަސްވަރުގައި، ބޭރަށްހިންގުން ފަދަ ބަލިތަކާއި ގައިންގަޔަށް އަރާ އެހެނިހެން ބަލިތައް ފެތުރިފައިވާކަން ރެކޯޑުކުރެވިފައިވެއެވެ. މިފަދަ ހާދިސާތަކުން ދައްކައިދެނީ، ތިމާވެށީގެ ހާލަތާއި، އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ކުރިމަތިވާ ޕްރެޝަރާއި، އަދި އާންމު ޞިއްޙަތުގެ ނުރައްކާތަކާ އޮންނަ ގާތް ގުޅުމެވެ.

މިފަދަ ހާދިސާތަކުން، ޖަޒީރާ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި ބަލިތައް ފެތުރިގެންދާ ހަލުވިމިނާއި، ކުރީބައިގައި ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި އާންމު ޞިއްޙަތުގެ ގޮތުން ތައްޔާރުވެ ތިބުމުގެ މުހިންމުކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި ބަލިމަޑުކަން މޮނިޓަރކޮށް މެނޭޖްކުރަނީ ކިހިނެއް؟

ރާއްޖޭގައި ބަލިމަޑުކަން މޮނިޓަރކޮށް، ތައްޔާރުވެ ތިބެ، އަދި އިޖާބަދިނުމުގެ ކަންކަން އިސްކޮށް ބަލަހައްޓަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތްގެ ބެލުމުގެ ދަށުން، ހެލްތް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (އެޗް.ޕީ.އޭ) އިންނެވެ. މުހިންމު މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• މެދުކެނޑުމެއްނެތި ބަލިތައް މޮނިޓަރކޮށް ރިޕޯޓުކުރުން

• އާދަޔާޚިލާފަށް ބަލިތައް އިތުރުވާކަން ކުރީބައިގައި ދެނެގަތުން

• ޞިއްޙީ ސަމާލުތަކާއި، އުޞޫލުތަކާއި، އަދި އާންމު އިރުޝާދުތައް ނެރުން

• ޞިއްޙީ މަރުކަޒުތަކާއި، ރަށު ކައުންސިލްތަކާއި، އަދި ގުޅުންހުރި އެހެނިހެން އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން ފިޔަވަޅުތައް ވިލަރެސްކުރުން

• ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށާއި، އަވަހަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށާއި، އަދި ހިރާސް ކުޑަކުރުމަށް އަމާޒުކޮށްގެން އާންމުންނަށް މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުން

މި ނިޒާމުތައް ފަރުމާކުރެވިފައިވަނީ، ބަލިމަޑުކަމެއް ފެތުރެން ފަށާކަން ކުރީބައިގައި ދެނެގަނެ، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށެވެ.

(މުޖުތަމަޢުން އިސްނަގައިގެން މަދިރި ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ހަރަކާތްތައް | ފޮޓޯ: ޕީ.އެސް.އެމް ނިއުސް)

(ހެލްތް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީން ނެރެފައިވާ ބައެއް އިރުޝާދުތަކުގެ މިސާލު | ފޮޓޯ: އެޗް.ޕީ.އޭ)

(ހެލްތް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީން ނެރެފައިވާ ބައެއް އިރުޝާދުތަކުގެ މިސާލު | ފޮޓޯ: އެޗް.ޕީ.އޭ)

(ހެލްތް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީން ނެރެފައިވާ ބައެއް އިރުޝާދުތަކުގެ މިސާލު | ފޮޓޯ: އެޗް.ޕީ.އޭ)

ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުމުން ކޮށްފާނެ އަސަރުތަކަކީ ކޮބާ؟

ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުމުގެ ސަބަބުން ވަކިވަކި ފަރުދުންނަށާއި، ގޭބިސީތަކަށާއި، އަދި ނިޒާމުތަކަށް އެކި ގޮތްގޮތުން އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ:

ފެންބޮޑުވުން ނުވަތަ އާދަޔާޚިލާފަށް ހޫނުގަދަވުން ފަދަ އެހެނިހެން އަރައްކާތަކާ އެއްވަގުތެއްގައި ބަލިމަޑުކަން ފެތުރޭނަމަ، އޭގެ ސަބަބުން ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.

އިންޒާރުދޭ ނިޝާންތަކާއި އާންމު ޞިއްޙަތުގެ އިރުޝާދުތައް

ބަލިމަޑުކަމެއް ފެތުރެން ފަށާކަމުގެ ނިޝާންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• މުޖުތަމަޢެއްގެ ތެރޭގައި ކުއްލިއަކަށް ބަލިމީހުން އިތުރުވުން ނުވަތަ އެއްގޮތް އަލާމާތްތަކެއް ފެންނަ މީހުން ގިނަވުން

• ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ނެރޭ ރަސްމީ ޞިއްޙީ ސަމާލުތައް ނުވަތަ އިރުޝާދުތައް

• ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ނުވަތަ އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ދަތުރުކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އާންމު ޞިއްޙަތުގެ އިރުޝާދުތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތައް

މިފަދަ ދުވަސްވަރުތަކުގައި ބަލި ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކައި، ރަސްމީ އިރުޝާދުތަކަށް އަމަލުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ބަލިމަޑުކަމަށް ތައްޔާރުވެ ތިބުމަށް ކުރެވިދާނެ އަމަލީ ކަންކަން

ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުން ހުއްޓުވުމުގައާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގައި ވަކިވަކި ފަރުދުންނާއި މުޖުތަމަޢުތަކުން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ.

ތައްޔާރުވެ ތިބުމާއި ކުރީބައިގައި ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ، ވަކިވަކި ފަރުދުން ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކަށް އޮންނަ ބާރު ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.

އެހެނިހެން އަރައްކާތަކާ ހުރި ގުޅުން

ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުން ގުޅިފައިވަނީ އެހެނިހެން އެތައް އަރައްކާތަކަކާއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި:

• ފެންބޮޑުވުން (މީގެ ސަބަބުން ފެނުގެ ފެންވަރަށާއި ނަރުދަމާއަށް އަސަރުކުރޭ)

• ހަނަފަސް ދުވަސްވަރު (މީގެ ސަބަބުން ސާފުތާހިރުވުމަށް ފެން ލިބުން ދަތިވޭ)

• އާދަޔާޚިލާފަށް ހޫނުގަދަވުން (މީގެ ސަބަބުން ޞިއްޙީ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވޭ)

• ފެނާއި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމު ފޭލުވުން (މީގެ ސަބަބުން ބަލިތަކަށް ހުށަހެޅޭ މިންވަރު އިތުރުވޭ)

މި ގުޅުންތައް ދެނެގަތުމަކީ، ހިރާސް ކުޑަކުރުމާއި ތައްޔާރުވެ ތިބުމުގެ ކަންކަން މާ ކާމިޔާބުކަމާއެކު ކުރިއަށްގެންދިއުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.

ކުރީބައިގައި ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި އެންމެންގެ ޒިންމާގެ ތެރެއިން ހިރާސް ކުޑަކުރުން

ބަލިމަޑުކަމެއް އެންމެ ކާމިޔާބުކަމާއެކު މެނޭޖްކުރެވެނީ، ބަލި ކުރީބައިގައި ދެނެގަނެވި، ސާފުކޮށް މަޢުލޫމާތު ބަދަލުކުރެވި، އަދި އެންމެން ގުޅިގެން ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުންނެވެ. ރާއްޖޭގައި ބަލިމަޑުކަން ފުޅާވެގެން ދިއުން ހުއްޓުވުމުގައި، ހަރުދަނާ މޮނިޓަރިންގ ނިޒާމުތަކަކާއި މުޖުތަމަޢުގެ އެއްބާރުލުން ކޮންމެހެން މުހިންމެވެ.

މަޢުލޫމާތު ހޯދައިގެން ތިބުމާއި، ޞިއްޙީ އިރުޝާދުތަކަށް އަމަލުކުރުމާއި، އަދި އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމުގެ ތެރެއިން، މުޖުތަމަޢުތަކަށް ބަލިމަޑުކަމުގެ ހިރާސް ކުޑަކޮށް، އާންމު ޞިއްޙަތު ރައްކާތެރިކުރެވޭނެއެވެ.