ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރާ ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ އެއްޗަކީ ބޭރުން އެތެރެކުރާ ތަކެއްޗެވެ. ތެލާއި، ސިނާޢީ ކެމިކަލާއި، ގަސްކާނާއާއި، ސާފުކުރަން ބޭނުންކުރާ ކެމިކަލާއި، އަދި ކައްކާ ގޭސް، މިއިން ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް ގެންނަނީ ކަނޑުމަގުންނެވެ. އަދި މިތަކެތި ރައްކާކޮށް، ބޭނުންކޮށް، އަދި ބަހަމުންދަނީ ސިނާޢީ މަސައްކަތްތަކަށް ފަރުމާކޮށްފައިނުވާ ރަށްތަކުގައެވެ.

ޖާގަ ކުޑަ ތަންތަނުގައި، ޚާއްޞަކޮށް މާލޭގެ ހުޅަނގުން އޮންނަ ސިނާޢީ ރަށް ތިލަފުށީގައި ނުރައްކާތެރި މާއްދާތައް ގިނަވުމުގެ މާނައަކީ، ހިނގާ އެންމެ ހާދިސާއެއްގެ އަސަރުވެސް އެ ހާދިސާ ހިނގި ސަރަޙައްދަށްވުރެ މާ ދުރަށް ފޯރުމެވެ. މާލެ ފަދަ، އިމާރާތްތައް ގާތްގާތުގައި ހުންނަ އަދި ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި ވަދެނުކުމެ އުޅެން ދަތި، އާބާދީ ބޮޑެތި ތޮއްޖެހިފައިވާ ސަރަޙައްދުތަކުގައި މިކަމުގެ ނުރައްކާ އިތުރަށް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. މިފަދަ މާހައުލެއްގައި ކެމިކަލް ނުވަތަ ގޭހުގެ މައްސަލައެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ، އެކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް އޮންނަ ފުރުޞަތު ވަރަށް ކުޑައެވެ.

ކެމިކަލް އަރައްކާތަކަކީ ކޮބާ؟

ކައްކާ ގޭސް ގޮވުން ކަމަށް ބުނެވެނީ، މީހުން ދިރިއުޅޭ ނުވަތަ ވިޔަފާރިކުރާ ތަންތަނުގައި، ގޭސްގުޅީގެ ބޭރުން އުފެދޭ ލިކުއިފައިޑް ޕެޓްރޯލިއަމް ގޭސް (އެލް.ޕީ.ޖީ) ގެ ވިލާގަނޑެއްގައި އަލިފާން ހިފުމުގެ ސަބަބުން ހިނގާ ގޮވުމުގެ ހާދިސާތަކަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބާރުގަދަ ގޮވުމަކާއި ހޫނުގެ އަސަރުން ސީރިއަސް އަނިޔާތަކެއް ލިބި، ފުރާނަ ގެއްލި، ނުވަތަ އިމާރާތްތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބެއެވެ.

ކައްކާ ގޭސް ގޮވުން

ކެއްކުމަށް ބޭނުންކުރާ ގޭސް ގޮވުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިރިއުޅޭ ތަންތަނާއި ވިޔަފާރި ތަންތަނުގައި ލިކުއިފައިޑް ޕެޓްރޯލިއަމް ގޭސް (އެލްޕީޖީ) ގެ ވެޕަރ ކްލައުޑް އިގްނިޝަން އާއި ގުޅިގެން، އެ ގޭސް ހިމެނޭ ސިލިންޑަރ ނުވަތަ އުޅަނދުގެ ބޭރުގައި ގޮވުމެވެ. މިކަންކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި އަނިޔާތަކާއި މަރުވުން ނުވަތަ ބްލާސްޓް ޕްރެޝަރާއި ތަމަލް އިފެކްޓްސްގެ ސަބަބުން ސްޓްރަކްޗަރަލް އަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބެއެވެ.

އާންމުންގެ މެދުގައި ރައްކާތެރިގޮތުގައި ގޭސް ގެންގުޅުމާ ގުޅޭގޮތުން އޮތް ހޭލުންތެރިކަން އަބަދުވެސް ކުޑަވުމާއި، ގޭބިސީތަކުގައި އަލިފާނުގެ ސަލާމަތީ އާލާތްތައް ނެތުމާއި، އަދި އަލިފާނުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ އިދާރާތަކަށް ލިބިފައިވާ ތަންފީޒީ ބާރުތައް މަދުވުމުގެ ސަބަބުން މި ނުރައްކާތައް އިތުރަށް ބޮޑުވެއެވެ. މިއީ އައު މައްސަލަތަކެއް ނޫނެވެ — މިއީ ޒަމާނުއްސުރެ ހައްލުނުވެ ހުރި މައްސަލަތަކެވެ.

ސިނާޢީ ގޮވުންތައް

ސިނާޢީ ގޮވުންތައް ކަމަށް ބުނެވެނީ، މެކޭނިކަލް ނުވަތަ ކެމިކަލް ހަކަތަ ވަރަށް އަވަހަށް ކައިނެޓިކް ހަކަތައަށް ބަދަލުވުމުގެ ސަބަބުން ހިނގާ ހާދިސާތަކަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގޮވުމުގެ ބާރުމިނާއި، ހޫނުގެ އަސަރާއި، ބިންގަނޑަށް އަންނަ ލޮޅުމާއި އަދި ބުރައިގެންދާ އެތިކޮޅުތަކުގެ ސަބަބުން ސީރިއަސް އަނިޔާތަކެއް ލިބި، ފުރާނަ ގެއްލި އަދި އިމާރާތްތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ގޭބިސީތަކާއި ސިނާޢީ ކެމިކަލްތަކާއި މަސައްކަތްތަކާ ގުޅިފައިވާ ގޮވުންތައް ހިމެނޭއިރު، އަސްކަރީ ފެންވަރުގެ ގޮވާތަކެއްޗާއި ގޭބިސީތަކުގައި ހިނގާ އެލް.ޕީ.ޖީ ކައްކާ ގޭހުގެ ހާދިސާތައް މީގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނެއެވެ.

ސިނާޢީ ގޮވުންތަކަކީ މަދުން ހިނގާ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް އެފަދަ ކަމެއް ހިނގައިފިނަމަ އެއީ ވަރަށް ސީރިއަސް ހާދިސާއެކެވެ.

• 2013 ވަނަ އަހަރު، ތިލަފުށީގައި އަޅާފައި އޮތް ބޯޓެއްގެ އިންޖީނުގޭގައި ގޭސް ގޮވުމުގެ ސަބަބުން ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިއަކަށް ސީރިއަސް އަނިޔާތަކެއް ލިބުނެވެ.

• 2014 ވަނަ އަހަރު، ބޯޓެއް އެހެލުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި އެއަރބޭގެއް ގޮވުމުގެ ސަބަބުން މީހަކު ނިޔާވިއެވެ.

• 2023 ވަނަ އަހަރު، ހދ. މަކުނުދޫގައި ވެލްޑިންގ ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ދެ ގޭސްގުޅި ގޮވައި، ދެ މީހެއްގެ ފުރާނަ ގެއްލުނެވެ.

މި ހާދިސާތަކުގައި އެއްގޮތް ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެއީ މަސައްކަތްތެރިންގެ މެދުގައި ހޭލުންތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ސިނާޢީ ތަންތަނުގައި އެކަށީގެންވާ އަލިފާނުގެ ސަލާމަތީ އާލާތްތައް ނެތުމާއި، އަދި ސަލާމަތީ މިންގަނޑުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި އަބަދުވެސް ހުރަސްތަކެއް ހުރުމެވެ. ތިލަފުށްޓާއި މާލޭގެ ބައެއް ސަރަޙައްދުތަކުގައި ސިނާޢީ މަސައްކަތްތަކާއި ކެމިކަލް ރައްކާކުރުން އެއްތަންވެފައި އޮތުމުގެ މާނައަކީ، އެއް ތަނެއްގައި ހިނގާ ހާދިސާއެއްގެ އަސަރު ކައިރީގައި ހުންނަ އެހެން އިމާރާތްތަކަށާއި ސަޕްލައި ޗޭންތަކަށް ފެތުރިގެން ދިއުމުގެ ބިރު ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އޮތް ކަމެވެ. ބޮޑު ސިނާޢީ ގޮވުމެއްގެ ސަބަބުން އަލިފާނުގެ ހާދިސާތައް ހިނގައި، ކައިރީގައިވާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ގެއްލުންވެ، މަސައްކަތްތެރިން އެހެން ތަންތަނަށް ބަދަލުވާންޖެހި، އަދި ޤައުމު ބަރޯސާވާ ތެލާއި ކެމިކަލް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ނިޒާމަށް ބުރޫއެރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

މި އަރައްކާތަކުގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުތަކަށް ކުރާ އަސަރު

ރައްކާތެރިވުމަށާއި ތައްޔާރުވެ ތިބުމަށް ތިބާއަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަން

ކައްކާ ގޭހާއި ސިނާޢީ ކަންކަމާ ގުޅިގެން ހިނގާ ގިނަ އެކްސިޑެންޓްތަކަކީ ހުއްޓުވިދާނެ ކަންކަމެވެ. ރައްކާތެރިވުން ފެށެނީ ހޭލުންތެރިކަމުންނެވެ. އަދި ހޭލުންތެރިކަން ފެށެނީ ގޭތެރެއިންނާއި ވަޒީފާ އަދާކުރާ މާހައުލުންނެވެ.

ރައްކާތެރިގޮތުގައި ގޭސް ގެންގުޅެން އެނގުމާއި، މައްސަލައެއް ދިމާވުމުން އަމަލުކުރާނެ ގޮތް އެނގުމާއި، އަދި ރައްކާތެރިނޫން ހާލަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުން، މިއީ ކެމިކަލް އަރައްކާތަކާ ދެކޮޅަށް ކޮންމެ މުޖުތަމަޢަކަށްވެސް ބޭނުންކުރެވޭނެ އެންމެ ބާރުގަދަ ހަތިޔާރުތަކެވެ.

އިތުރަށް ދެނެގަތުމަށް

އެމް.އެން.ޑީ.އެފް ފަޔަރ އެންޑް ރެސްކިއު ސަރވިސަސް އިން މަސައްކަތްކުރަނީ، ދިޔާ ހައިޑްރޯކާބަންތަކާއި ނުރައްކާތެރި މާއްދާތައް ރައްކާތެރިގޮތުގައި ގެންގުޅުމާއި، ބޭނުންކުރުމާއި، އަދި ރައްކާކުރުން ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ. މިގޮތުން ވިޔަފާރިތަކަށް ފަޔަރ ސޭފްޓީ ހުއްދަތައް ދޫކޮށް، މުހިންމު ސަރަޙައްދުތަކުގައި ތަމްރީނު ލިބިފައިވާ ފަސްޓް ރެސްޕޮންޑަރުން (ފުރަތަމަ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ މީހުން) ވަނީ ޤާއިމުކޮށްފައެވެ.

އަލިފާނުގެ ހާދިސާތަކުން ރައްކާތެރިވުމާ ގުޅޭ ވީޑިއޯތައް ބައްލަވާލައްވާ