އޭ.އެމް.އާރް ނުވަތަ ބޭހަށް ނުގުޑުމަކީ ކޮބާ؟

އެންޓިމައިކްރޯބިއަލް ރެސިސްޓެންސް (އޭ.އެމް.އާރް) މެދުވެރިވަނީ، ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ބެކްޓީރިއާއާއި، ވައިރަސް، އަދި އެހެނިހެން ކުދި ޖަރާސީމުތަކުގެ ސިފަތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ ގުޅިގެން އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ފަދަ ބޭސްތަކަށް އެ ތަކެތި ނުގުޑާ ގޮތް ވުމުންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އާންމުކޮށް ޖެހޭ ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރަން އުނދަގޫވެ، ބަލިން ރަނގަޅުވުމަށް ގިނަ ވަގުތު ނަގައި، އަދި ބަލީގެ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވުމަށް ނުވަތަ އިތުރު ޞިއްޙީ މައްސަލަތަކަށް މަގުފަހިވުމެވެ.

އޭ.އެމް.އާރް އަކީ ލަސްލަހުން ކުރިމަތިވާ ނަމަވެސް، އާންމު ޞިއްޙަތަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރާ އަރައްކަލެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ބަލައިގަނެވިފައެވެ. ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުން ފަދަ ކަންކަމާ ޚިލާފަށް، އޭ.އެމް.އާރް ކުއްލިއަކަށް ނުފެތުރުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އޭގެ އަސަރުތައް މަޑުމަޑުން އިތުރުވެ، ޞިއްޙީ ނިޒާމުތަކުގެ ޤާބިލުކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ހީނަރުކޮށްލައެވެ.

ރާއްޖޭގައި ބޭހަށް ނުގުޑުން އުފެދެނީ ކިހިނެއް؟

އޭ.އެމް.އާރް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އުފެދެނީ އެންޓިމައިކްރޯބިއަލް ބޭސްތައް ނުބައިކޮށް ބޭނުންކުރުމާއި ހައްދެއްނެތި ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ރާއްޖޭގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މިކަމަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• ޑޮކްޓަރެއްގެ ރަނގަޅު ލަފައާ ނުލައި އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ބޭނުންކުރުން

• ޑޮކްޓަރު ލަފާދީފައިވާ ގޮތަށް އެންޓިބަޔޮޓިކްސްގެ ފުލް ކޯސް ފުރިހަމަނުކުރުން

• އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ބޭނުންނުވާ ފަދަ ބަލިތަކަށް ހައްދެއްނެތި އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ބޭނުންކުރުން

• ބަލި ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ރައްކާތެރިވުމުގެ އާދަތައް ދޯދިޔާވުން

• ބަލިމަޑުކަން ފެތުރޭ ދުވަސްވަރުގައާއި ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކަށް އޮންނަ ޑިމާންޑް ބޮޑުވުން

ރާއްޖެއަކީ ޚާއްޞަ ޞިއްޙީ ފަރުވާ ދިނުމުގެ ޤާބިލުކަން މަދު ޖަޒީރާ ޤައުމަކަށް ވުމުން، ކުރީބައިގައި ފިޔަވަޅު ނޭޅިއްޖެނަމަ، ބޭހަށް ނުގުޑާ އިންފެކްޝަންތައް ފެތުރުމުގެ ސަބަބުން ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކަށް ނުކަތާވަރަށް ބާރުބޮޑުވެގެންދާނެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި އޭ.އެމް.އާރް މޮނިޓަރކޮށް މެނޭޖްކުރަނީ ކިހިނެއް؟

ބޭހަށް ނުގުޑާ މިންވަރު މޮނިޓަރކުރުމާއި އެކަމަށް އިޖާބަދިނުމުގެ ކަންކަން އިސްކޮށް ބަލަހައްޓަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތާއި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތެރިން ގުޅިގެން ހެލްތް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (އެޗް.ޕީ.އޭ) އިންނެވެ.

ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް އަމާޒުކުރެވެނީ:

• ބޭހަށް ނުގުޑާ އިންފެކްޝަންތައް މޮނިޓަރކުރުން (ސަރވޭލަންސް)

• އެންޓިބަޔޮޓިކްސް އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބާރުއެޅުން

• ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްދޭ ތަންތަނުގައި އިންފެކްޝަން ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ރައްކާތެރިވުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ހަރުދަނާކުރުން

• ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ބޭސް ބޭނުންކުރުމަށް އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުން

• ޤައުމީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އޭ.އެމް.އާރް އެކްޝަން ޕްލޭންތަކާ އެއްގޮތަށް މަސައްކަތްކުރުން

ކޮންމެހެން ބޭނުންނުވާ ހާލަތްތަކުގައި އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ބޭނުންކުރުން މަދުކުރުމަށާއި، ބޭހަށް ނުގުޑުން ފެތުރޭ މިންވަރު ލަސްކުރުމަށްޓަކައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތެރިންނަށާއި އާންމުންނަށް ދަނީ އިރުޝާދުތައް ދެމުންނެވެ.

އޭ.އެމް.އާރް ގެ ސަބަބުން ކޮށްފާނެ އަސަރުތަކަކީ ކޮބާ؟

އޭ.އެމް.އާރް ގެ ސަބަބުން ޞިއްޙަތަށާއި ޞިއްޙީ ނިޒާމުތަކަށް ސީރިއަސް އަދި ދިގުމުއްދަތުގެ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެއެވެ. އާންމުކޮށް ކުރާ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް، އޭ.އެމް.އާރް ގެ ސަބަބުން އާންމު ޞިއްޙަތުގެ ދާއިރާއިން ހޯދާފައިވާ ކުރިއެރުންތައް ފަނޑުވެ، ބަލިމަޑުކަން ފެތުރޭ ދުވަސްވަރުގައާއި ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި މީހުންގެ ނާޒުކުކަން އިތުރުވެގެންދެއެވެ.

ކުއްލި ހާލަތްތަކާއި ކާރިސާތަކުގައި އޭ.އެމް.އާރް މުހިންމުވަނީ ކީއްވެ؟

އެހެނިހެން އަރައްކާތަކުގެ ސަބަބުން ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އޭ.އެމް.އާރް ގެ ސަބަބުން އިތުރަށް ގޯސްކޮށްލައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް:

• ބަލިމަޑުކަން ފެތުރޭ ހާލަތްތަކުގައި (މިފަދަ ދުވަސްވަރުގައި އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ގޯސްކޮށް ބޭނުންކުރުން އެކަށީގެންވޭ)

• ފެންބޮޑުވުން ނުވަތަ ފެނުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވާ ހާލަތްތަކުގައި (މީގެ ސަބަބުން އިންފެކްޝަން އުފެދުމުގެ ހިރާސް އިތުރުވޭ)

• ބޮޑެތި ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި ޞިއްޙީ ނިޒާމަށް ބާރުބޮޑުވާ ވަގުތުތަކުގައި

ބޭހަށް ނުގުޑާ އިންފެކްޝަންތައް ހުންނަ ހާލަތެއްގައި، ކާރިސާތަކުގެ ވަގުތުގައި ލިބޭ އަނިޔާތަކަށާއި، ފާރުތަކަށާއި، އަދި އިތުރު އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާދިނުން ވަރަށް ބޮޑަށް އުނދަގޫވެގެންދެއެވެ.

އޭ.އެމް.އާރް މަދުކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ އަމަލީ ކަންކަން

އޭ.އެމް.އާރް މަދުކުރުމަށްޓަކައި ވަކިވަކި ފަރުދުންނާއި، މުޖުތަމަޢުތަކާއި އަދި ނިޒާމީ ފެންވަރުގައި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހެއެވެ. ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ބޭސް ބޭނުންކުރުމަކީ އެންމެންނަށްޓަކައި އެ ބޭސްތަކުގެ ބާރު ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.

ހޭލުންތެރިކަމާއި ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ބޭސް ބޭނުންކުރުމުގެ ތެރެއިން ހިރާސް ކުޑަކުރުން

އެންޓިމައިކްރޯބިއަލް ރެސިސްޓެންސް އަކީ ދިގު މުއްދަތަކަށް އާންމު ޞިއްޙަތަށް އޮތް ގޮންޖެހުމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ޞިއްޙީ ދާއިރާއިން ހައްލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހޭލުންތެރިކަމާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ބޭސް ބޭނުންކުރުމާއި، އަދި ޞިއްޙީ އިރުޝާދުތަކަށް އަމަލުކުރުމަކީ މިކަން ފެތުރުން ލަސްކުރުމަށް ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަންކަމެވެ. އޭ.އެމް.އާރް ދެނެގަނެ، ރައްކާތެރިކަމުގެ އާދައިގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުން، ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދޭ ބޭސްތަކުގެ ބާރު ދެމެހެއްޓުމަށާއި ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ނިޒާމުގެ ވިލުންވެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް ވަކިވަކި ފަރުދުންނާއި މުޖުތަމަޢުތަކަށް އެހީތެރިވެވޭނެއެވެ.