ކުނީގެ ސަބަބުން ތަޣައްޔަރުވުމަކީ ކޮބާ؟
ކުނީގެ ސަބަބުން ތަޣައްޔަރުވުން ކަމަށް ބުނެވެނީ، ބޭނުންކުރާ ފަރާތުން ނުވަތަ ވެރިފަރާތުން ބޭނުންނުވެގެން އުކާލާ ތަކެތި ތިމާވެށީގެ ތެރެއަށް އުކާލުމަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އާންމު ކުންޏާއި، ނުރައްކާތެރި ކުންޏާއި، ޕްލާސްޓިކް ކުނި، އަދި މައިކްރޯޕްލާސްޓިކްގެ ސަބަބުން ބިމާއި ފެންގަނޑުތައް ތަޣައްޔަރުވުން ހިމެނެއެވެ. ބިން ދަތި، ކުދި ރަށްތަކެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވިފައިވާ އަދި ދިރިއުޅުމުގެ މައިގަނޑު ބިންގާ ކަމުގައިވާ ކަނޑުގެ މާހައުލީ ނިޒާމުތަކަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ރާއްޖެ ފަދަ ޤައުމެއްގައި، އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ކުނި މެނޭޖްނުކުރެވުމުގެ ނަތީޖާ ވަރަށް އަވަހަށް ފެނި، އޭގެ އަސަރު ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ކުރެއެވެ.
ކުދި ރަށްތަކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޮޑުވަމުންދާ މައްސަލައެއް
އަންދާޒާކުރެވޭ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގައި އަހަރެއްގެ މައްޗަށް 432،792 ޓަނުގެ ކުނި އުފައްދައެވެ. ހަމައެކަނި މާލެ ސަރަޙައްދުގައިވެސް ކޮންމެ ދުވަހަކު 800 ޓަނަށްވުރެ ގިނަ ކުނި އުފައްދައެވެ. 2004 ވަނަ އަހަރާއި 2014 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު، މި ސަރަޙައްދުގައި ކުނި އުފައްދާ މިންވަރު ވަނީ 155 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައެވެ. ކުނި އުފެދޭ މިންވަރު މިހާ ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވަނީ، ފަތުރުވެރިކަން ފުޅާވުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިވުމާ ސީދާ ގޮތުން ގުޅިގެންނެވެ. ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން އިތުރުވުމާއި، މުދާ އެތެރެކުރާ މިންވަރާއި ޕެކޭޖިންގ އިތުރުވުމާއި، އަދި އިމާރާތްކުރުމުގެ ސިނާޢަތް ފުޅާވުމަކީ، މިހާ ގިނަ ކުނި އުފުލުމުގެ ޤާބިލުކަން ނެތް ރަށްތަކެއްގައި ކުނި އިތުރުވާ ސަބަބުތަކެވެ.
މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށާ އަޅާބަލާއިރު، ރިސޯޓުތަކުގައި ބޮލަކަށް ޖެހޭ ނިސްބަތުން ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް ގުނަ އިތުރަށް ކުނި އުފައްދައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ކުނި މެނޭޖްކުރުމަށް ބޭނުންވާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ހުރީ އެ ނިސްބަތާ އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް ބޮޑަށް ފަހަތުގައެވެ.
މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރުވެސް، ރާއްޖެއަކީ އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް މައިކްރޯޕްލާސްޓިކް އެކުލެވޭ އެއް ޤައުމެވެ. ދޮންވެލިގަނޑާއި، މަސްމަހާމެހީގެ އިތުރުން، އިންސާނުންގެ ހަށިގަނޑުންވެސް މިހާރު މައިކްރޯޕްލާސްޓިކް ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ. ކަނޑަށް އެހާ ބޮޑަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ޤައުމަކަށް މިއީ ހަމައެކަނި ތަފާސްހިސާބެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމާއި އާމްދަނީގެ މައިގަނޑު އަސާސް ކަމުގައިވާ މާހައުލީ ނިޒާމުތަކަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
ކުނީގެ ސަބަބުން ތަޣައްޔަރުވުން އިތުރުވާން މެދުވެރިވާ ސަބަބުތައް
ކުނީގެ ސަބަބުން ތަޣައްޔަރުވުމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރާ އަސަރު
އާންމު ޞިއްޙަތަށް ހުރި ނުރައްކާ
ހާމަ ތަންތަނުގައި ކުނި އެންދުމުގެ ސަބަބުން، މީހުން ނޭވާލާ ވަޔަށް ސީދާ ވިހަ ކެމިކަލްތައް ފޯރައެވެ. މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ކުނި މެނޭޖްކުރުން ދޯދިޔާވުމުގެ ސަބަބުން، ބަލި ފަތުރާ ސޫތްޕާއި މީދާ ފަދަ ތަކެތި ގިނަވެއެވެ. ކުދި ރަށްރަށުގައި ބިމަށް ހިނދޭ ނުރައްކާތެރި ކުނިތައް ވަރަށް އަވަހަށް މީރުފެން ފަށަލައާ ހަމައަށް ފޯރައެވެ. މިފަދަ ކަންކަމަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ހުށަހެޅިފައިވުމުން އާންމު ޞިއްޙަތަށް ކުރާނެ ދިގުމުއްދަތުގެ އަސަރުތައް އަދި ފުރިހަމައަށް ދިރާސާކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ.
ކަނޑާއި ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް ކުރާ އަސަރު
ކަނޑަށް އެޅޭ ޕްލާސްޓިކް ކުންޏަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ނެތިގެންދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެ ކުނިތައް ރޫޅިގެން މައިކްރޯޕްލާސްޓިކަށް ބަދަލުވެ، ދިވެހިން ބާނައިގެން ކައިއުޅޭ މަސްމަހާމެހީގެ ހަށިގަނޑަށާއި، ރަށްތައް ހިމާޔަތްކޮށްދޭ ފަރުތަކުގެ މާހައުލީ ނިޒާމުތަކަށާއި، އަދި ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދަށް ކުރާ އަސަރު
ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު އެންމެ ބޮޑަށް ބަރޯސާވާ ސިނާޢަތްތަކަށް ކުނީގެ ސަބަބުން ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. ގޮނޑުދޮށްތައް ހަޑިވުމާއި ފަރުތައް ތަޣައްޔަރުވުމުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ އަގު ވެއްޓެއެވެ. ކަނޑަށް އެޅޭ ކުނީގެ ސަބަބުން މަހުގެ އާބާދީއަށް ގެއްލުންވެ، މަސްވެރިކަމަށް ހުރަސްއެޅެއެވެ. ދަނޑުވެރިކަން ކުރާ ރަށްރަށުގައި ދަނޑުބިންތަކާ ކައިރީގައި ކުނި އެޅުމުން ނުވަތަ އެންދުމުން، ފެންދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރުފެން ފަށަލައާއި ބިންގަނޑު ތަޣައްޔަރުވެ، ދަނޑުބިންތައް ހަލާކުވެއެވެ.
އެއް ކާރިސާއިން އަނެއް ކާރިސާއަށް ކުރާ ގުޅިފައިވާ އަސަރުތައް
ކުނީގެ މައްސަލައަކީ ވަކި ހިސާބެއްގައި ހިފެހެއްޓިފައި އޮންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ދިރޭތަކެތީގެ ނަސްލު ނެތިދިއުން އަވަސްކުރުވައެވެ. މީރުފެން ފަށަލަ ތަޣައްޔަރުކުރުމުގެ ސަބަބުން ލޮނު ވަދެ ތަޣައްޔަރުވުމަށް މަގުފަހިކުރުވައެވެ. ކުޅި، ފާ އަދި ޗަސްބިންތަކަށް ކުނި ޖަމާވުމުން، މުހިންމު މާހައުލީ ނިޒާމުތަކަށް ގެއްލުންވެއެވެ. ހާމަ ތަންތަނުގައި ކުނި އެންދުމުން ވައި ތަޣައްޔަރުވުން އިތުރުވެ، ޞިއްޙީ ނުރައްކާތައް އިތުރަށް ގޯސްވެއެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ކަމަކުން އަނެއް ކަމަކަށް މަގުފަހިކުރުވުމުގެ ސަބަބުން، ކުނީގެ މައްސަލަ ވެފައިވަނީ ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އަސަރުކުރާ އެއް އަރައްކަލަށެވެ.
މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގައި ތިބާއަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަން
ކުނި ވަކިކުރުން: އުފެދޭ ހިސާބުން، ކުނިވާ ޒާތުގެ ކުންޏާއި، ރީސައިކަލް ކުރެވޭ ތަކެއްޗާއި، އަދި އާންމު ކުނި ވަކިކުރާށެވެ. ކުނި ނަގާ ނިޒާމުތައް ހުރި ތަންތަނުގައި، ކުނި ވަކިކުރުމުން ރީސައިކަލް ކުރުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ ހުރިހާ އެއްޗެއް އެއްވެ، ގިނަ ފަހަރަށް ޖެހެނީ އަންދާލަން ނުވަތަ އުކާލާށެވެ.
އެއްފަހަރު ބޭނުންކޮށްފައި އުކާލާ ޕްލާސްޓިކް މަދުކުރުން: އެއްފަހަރު ބޭނުންކޮށްފައި އުކާލާ ގިނަ ޕްލާސްޓިކްތައް މުޅި ޤައުމުގައި މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނަށް 2024 ވަނަ އަހަރު ވަނީ އަމަލުކުރަން ފަށާފައެވެ. ގިނަ ފަހަރު ބޭނުންކުރެވޭ ކޮތަޅާއި ފުޅި ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން މިކަމަށް އެއްބާރުލުން ދޭށެވެ. ކުނި އުކާލުމަށްވުރެ، ކުނި އުފެދޭ މިންވަރު މަދުކުރުން މާ ނަތީޖާ ރަނގަޅުވާނެއެވެ.
ކަނޑަށް ނުވަތަ ގޮނޑުދޮށަށް ކުނި ނޭޅުން: މޫދަށާއި، ގޮނޑުދޮށްތަކަށް އަދި ކުޅި، ފާ، ޗަސްބިންތަކަށް ކުނި އެޅުމަކީ އަދިވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރަމުންދާ ކަމެކެވެ. ކަނޑަށް އެޅޭ ކުންޏަކީ އަނބުރާ އަންނާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ އެޅި ސަރަޙައްދަކާ ވަރަށް ދުރަށް އެ ކުނި ދަތުރުކުރެއެވެ.
ހާމަ ތަންތަނުގައި ކުނި ނޭންދުން: ޕްލާސްޓިކާއި އެކި ބާވަތުގެ ކުނި އެއްކޮށް އެންދުމަކީ ދުނިޔޭގައި ހުރި އެންމެ ވިހަ މާއްދާތައް އުފެދޭ ކަމެކެވެ. ކުނި މެނޭޖްކުރާ މަރުކަޒެއް ހުރިނަމަ އެތަނެއްގެ ބޭނުން ކުރާށެވެ. ރަށުގައި ކުނި ނެގުމުގެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް ނެތްނަމަ، އެކަން ރަށު ކައުންސިލަށް އަންގާށެވެ.
ޤަވާއިދާ ޚިލާފަށް ކުނި އަޅާނަމަ ރިޕޯޓުކުރުން: ގޮނޑުދޮށްތަކަށާއި، ކުޅި ފާ ޗަސްބިން ނުވަތަ ކަނޑުގެ މާހައުލަށް ޤަވާއިދާ ޚިލާފަށް ކުނި އަޅާނަމަ، ރަށު ކައުންސިލަށް، ވެމްކޯއަށް ނުވަތަ އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީ (އީޕީއޭ) އަށް ރިޕޯޓުކުރެވިދާނެއެވެ. ފިޔަވަޅު އެޅޭނީ އާންމުން ފެންނަ ކަންކަން ރިޕޯޓުކޮށްގެންނެވެ.
މުޖުތަމަޢުގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުން: ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ކުނި އޮޑިޓްކުރުމަށާއި، ކުނިން ނަފާ ހޯދުމަށާއި، އަދި ހޭލުންތެރިކުރުމަށް މުޖުތަމަޢުތަކުން އިސްނަގައިގެން ކުރިއަށްގެންދާ ހަރަކާތްތަކަށް އެއްބާރުލުން ދޭށެވެ. މިފަދަ މަސައްކަތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމަކީ ނިޒާމީ ބަދަލެއް ގެނައުމަށް ބޭނުންވާ ބާރުވެރިކަން ގެނެސްދޭނެ ކަމެކެވެ.
އިތުރަށް ދެނެގަތުމަށް
ކުނީގެ މައްސަލައަށް ބޮޑު ހައްލެއް ހޯދުމަށް ރާއްޖޭގައި މިހާރު ދަނީ ބޮޑެތި އިންވެސްޓްމަންޓްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކާއި، އޭޝިއަން އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ބޭންކާއި، އިސްލާމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކް އަދި ޖަޕާނީ ފަންޑުގެ އެހީގައި ކުރިއަށްގެންދާ 210 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ މާލެ ސަރަޙައްދުގެ ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން، ތިލަފުށީގެ ކުނިގޮނޑު ރަނގަޅުކޮށް، ދުވާލަކު 500 ޓަނުގެ ކުނި ޕްރޮސެސްކުރެވޭ ފެންވަރުގެ ކުނިން ހަކަތަ އުފައްދާ ޕްލާންޓެއް ދަނީ ތަރައްޤީކުރަމުންނެވެ.
މާލެ ސަރަޙައްދުގައި ޕެޓް ޕްލާސްޓިކް ނެގުން ހަރުދަނާކުރުމަށްޓަކައި 2024 ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗު މަހު ޔޫއެންޑީޕީ އިން ވަނީ ވެމްކޯއާ އިލެކްޓްރިކް އުޅަނދުތަކެއް ހަވާލުކޮށްފައެވެ. ރާއްޖޭގެ އަތޮޅުތަކުގައި މުޖުތަމަޢުތަކުން އިސްނަގައިގެން ހިންގާ ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ނިޒާމުތައް ދަނީ ހަރުދަނާކުރެވެމުންނެވެ. ކުނި މެނޭޖްކުރުމާބެހޭ ފުރަތަމަ ޚާއްޞަ ޤާނޫނަކަށް 2022 ވަނަ އަހަރު ވަނީ އަމަލުކުރަން ފަށާފައެވެ. 2024 އިން 2028 އަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ޤައުމީ ކުނި އަދި ވަސީލަތްތައް މެނޭޖްކުރުމުގެ ސިޔާސަތުގައި ވަނީ ސަރކިއުލަރ އިކޮނޮމީގެ އުޞޫލުތަކަށާއި، އުފައްދާ ފަރާތުގެ ޒިންމާ ފުޅާކުރުމަށް އައު އިސްކަމެއް ދީފައެވެ.
ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބެމުންދިޔަ ނަމަވެސް، މައްސަލައިގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު ހަމައެކަނި އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކުން މިކަން ހައްލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ކޮންމެ މުޖުތަމަޢަކާއި، ކޮންމެ ގޭބިސީއަކާއި އަދި ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް އަދާކުރަންޖެހޭ ދައުރެއް އެބައޮތެވެ. ކުނީގެ ސަބަބުން ތަޣައްޔަރުވުމަކީ، އެންމެން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކޮށްފިނަމަ ރާއްޖެއަށް ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ކުޑަކުރެވިދާނެ އަރައްކަލެކެވެ.
Cleaning Up Paradise: Phasing out Plastic in the Maldives
