ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަކީ ކޮބާ؟
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަކީ ކަނޑުގެ ފެން ހޫނުވެ ފުޅާވުމާއި، ގަނޑުފެންތައް ވިރުމުގެ ސަބަބުން ދިގު މުއްދަތަކުން އަދި ލަސްލަހުން ކުރިމަތިވާ އަރައްކަލެކެވެ.
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެމިއޮތުމަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. 2100 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އަންނައިރު، އަސާސީ މިންގަނޑާ އަޅާބަލާއިރު ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު 0.61 އިން 1.10 މީޓަރަށް އުފުލޭނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، މީގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ބިމުގެ 77 އިންސައްތައާއި 100 އިންސައްތައާ ދެމެދުގެ ސަރަޙައްދެއް (އެބަހީ އެއްކޮށް ކަނޑުއަޑިއަށް ދިއުން) ގެއްލިގެންދާނެކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ރާއްޖެއަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބިންތިރި އެއް ޤައުމު ކަމަށްވެފައި، ގިނަ ރަށްރަށުގެ އުސްމިނަކީ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑަށްވުރެ 1 އިން 1.5 މީޓަރަށްވުރެ ތިރި ކަމަށްވުމުން، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު ކުޑަކޮށް އުފުލުނު ކަމުގައިވިޔަސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ބޮޑެތި ހިރާސްތަކެއް ކުރިމަތިކުރުވައެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ފެންބޮޑުވުމާއި، ރަށްގިރުމާއި، ލޮނުވަދެ ތަޣައްޔަރުވުމާއި އަދި މުހިންމު މާހައުލީ ނިޒާމުތައް ނެތިދިއުން ފަދަ އައްސޭރިފަށުގެ އެހެނިހެން އަރައްކާތައް އިތުރަށް ގޯސްކުރުވައެވެ. މިއީ ޖަޒީރާތަކުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމަކަށް އަސަރުކުރާ ގުޅިފައިވާ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަކީ ރަށްތަކަށާއި އައްސޭރިފަށްތަކަށް ދާއިމީ އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ، ލަސްލަހުން އަދި ދިގު މުއްދަތަކުން އަންނަ ބަދަލެކެވެ.
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސިފަތައް
ލަސްލަހުން ނަމަވެސް ދާއިމީ ބަދަލެއް އައުން
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ އަސަރުތައް ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ބޮޑުވެ، މުޅި ދުނިޔެއަށް، އަދި ޚާއްޞަކޮށް ރާއްޖެ ފަދަ ކުދި ޖަޒީރާ ޤައުމުތަކަށް ދިގުދެމިގެންދާ ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްދެއެވެ.
އައްސޭރިފަށުގެ އެހެނިހެން އަރައްކާތައް އިތުރަށް ގޯސްވުން
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން، އުދައެރުމާއި ރާޅުއެރުން ފަދަ އައްސޭރިފަށުގެ އެހެނިހެން އަރައްކާތަކުގެ އަސަރު އިތުރަށް ބޮޑުކޮށްދެއެވެ. އަދި އާންމުކޮށް ދިޔަވަރު ބޮޑުވާ ވަގުތުތަކުގައިވެސް ފެންގަނޑު ކުރިއަށްވުރެ މަތީގައި ހުންނާތީ، އޭގެ އަސަރު ކުރާނެއެވެ.
އިންސާނުންގެ އަމަލުތަކާއި ތަރައްޤީގެ ސަބަބުން ކުރާ އަސަރު ބޮޑުވުން
ބިން ހިއްކުމާއި، ފަޅު ކޮނުމާއި، އަދި ޤުދުރަތީ ގޮނޑުދޮށްތަކަށް ބަދަލުގެނައުން ފަދަ އިންސާނުންގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، ރަށްތައް ބަރޯސާވާ ޤުދުރަތީ ހިމާޔަތް ކުޑަވެގެންދެއެވެ. މިފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން އައްސޭރިފަށުގެ ބައްޓަން ބަދަލުވުމުން، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ އަސަރުތަކަށް ރަށްތައް ހުށަހެޅިފައިވާ މިންވަރު ބޮޑުވެއެވެ.
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ކޮށްފާނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭ އަސަރުތައް
ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ދިގު މުއްދަތުގެ ހިރާސްތައް
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ދިވެހިންގެ އާންމު ދިރިއުޅުން ބިނާވެފައިވާ އިޖުތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ، ތިމާވެށީގެ އަދި ސަގާފީ ދާއިރާތަކަށް ދިގު މުއްދަތުގެ ގޮންޖެހުންތައް ކުރިމަތިކުރުވައެވެ.
ރައްޔިތުންނާއި ގެދޮރު
ދާއިމީކޮށް ބިން ގެއްލުމާއި، ތަކުރާރުކޮށް ފެންބޮޑުވުމާއި، އަދި ރަށުގެ އެހެން ސަރަޙައްދަކަށް ނުވަތަ އެހެން ރަށަކަށް އާބާދީ ބަދަލުކުރަންޖެހޭ މިންވަރު އިތުރުވަމުންދިއުމުގެ ސަބަބުން ގޭބިސީތަކަށާއި، އާންމު ތަންތަނަށާއި، އަދި މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަޙައްދުތަކަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިވެއެވެ.
ޒަރޫރީ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް
އާންމުގޮތެއްގައި އައްސޭރިފަށާ ކައިރީގައި އިމާރާތްކޮށްފައި ހުންނަ އެއަރޕޯޓުތަކަށާއި، ބަނދަރުތަކަށާއި، އިންޖީނުގެތަކަށާއި، އަދި ޔުޓިލިޓީ ނިޒާމުތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ބޮޑުވެ، މަރާމާތުގެ ޚަރަދުތައް ބޮޑުވެ، އަދި ޚިދުމަތް މެދުކެނޑޭ މިންވަރު އިތުރުވެއެވެ.
ފެނާއި ކާނާގެ ޔަޤީންކަން
ބިމުއަޑީގެ ފެނަށާއި ކުޅިފާތަކަށް ލޮނުވަންނަ މިންވަރު އިތުރުވުމުން ބޯފެނުގެ ފެންވަރު ދަށްވާނެއެވެ. އަދި ފަސްގަނޑުގައި ލޮނުކަން ގަދަވުމާއި ފެންބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިކަމަށް ހުރަސްއެޅި، ރާއްޖޭގައި ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުމަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދާއި އާމްދަނީ ހޯދާ ވަސީލަތްތައް
ގޮނޑުދޮށްތައް ގެއްލުމާއި ރިސޯޓުތަކުގެ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުގެ ސަބަބުން ފަތުރުވެރިކަމަށް ނުރައްކާތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. އަދި ފަރުތައް ހަލާކުވުމާއި ކަނޑުގެ މާހައުލީ ނިޒާމުތައް ހީނަރުވުމުގެ ސަބަބުން މަސްވެރިކަމަށް އަސަރުކުރާނެއެވެ.
ތިމާވެއްޓާއި ތަރިކަ
އައްސޭރިފަށުގެ މާހައުލުތަކާއި، ކުޅިފާތަކާއި އަދި ޤުދުރަތީ އައްޑަނަތައް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ނެތިދެމުންދާއިރު، ސަގާފީ ތަންތަނަށާއި، ޤަބުރުސްތާނުތަކަށާއި، އަދި ރަށްރަށުގެ ޒަމާންވީ އަމިއްލަވަންތަކަމަށް ދިގު މުއްދަތުގެ ނުރައްކާތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ.
މުޖުތަމަޢުތަކުން ތައްޔާރުވާނީ ކިހިނެއް؟
ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަކީ ލަސްލަހުން ކުރިމަތިވާ އަރައްކަލެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ރާއްޖޭގެ މުޖުތަމަޢުތަކުން މިހާރުވެސް ދަނީ އޭގެ ފުރަތަމަ އަސަރުތައް ތަޖުރިބާކުރަމުންނެވެ. ރަށު ފެންވަރުގައި ތައްޔާރުވެ ތިބުމަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރިމަތިވާ ހިރާސްތައް ކުޑަކޮށް، ދިގު މުއްދަތުގެ ވިލުންވެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ސަރުކާރާއި ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް
ދިވެހި ސަރުކާރާއި ޤައުމީ އިދާރާތަކުން އަންނަނީ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ކުރާ ދިގު މުއްދަތުގެ އަސަރުތަކަށް ހައްލު ހޯދުމަށް ގިނަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމާއި، އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކުގެ ވިލުންވެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި، މޮނިޓަރކުރާ ނިޒާމުތައް ރަނގަޅުކުރުމާއި، އަދި ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުން ހަރުދަނާކުރުން ހިމެނެއެވެ.
ޤައުމީ އިދާރާތަކުން އަންނަނީ ކުޅިފާތައް އިޔާދަކުރުމާއި، މުރަކަ އާލާކުރުމާއި އަދި ގޮނޑުދޮށަށް ވެލިއެޅުން ފަދަ ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތަކަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ހައްލުތައް ބޭނުންކުރުން ފުޅާކުރަމުންނެވެ. އަދި އައްސޭރިފަށުގެ އިންޖިނިއަރިންގ މަސައްކަތްތައް، ރަށުގެ މާހައުލާ ގުޅޭނެގޮތަށް ވަކިވަކި ރަށްރަށަށް ޚާއްޞަ ޑިޒައިންތަކަށް ދަނީ ބަދަލުކުރަމުންނެވެ. ފެންބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ކަރަންޓާއި، ފެނާއި އަދި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމުތައް ހިމެނޭހެން ޒަރޫރީ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް އުސްކުރުމާއި، އެހެން ތަންތަނަށް ބަދަލުކުރުމާއި، ފެންބޭރުކުރާ ނިޒާމުތައް ރަނގަޅުކުރުމާއި، އަދި ބަނދަރު ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.
ދިގު މުއްދަތުގެ ޕްލޭންތައް ހެދުމަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން، ޓައިޑް-ގޭޖްތައް ގިނަކުރުމާއި، ރާޅު މޮނިޓަރކުރުމާއި، އަދި ޑްރޯނާއި ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތައް ބޭނުންކޮށްގެން ހައި-ރިޒޮލިއުޝަން ޝޯލައިން މެޕިންގ މެދުވެރިކޮށް މޮނިޓަރކުރާ ނިޒާމުތައް ދަނީ ތަރައްޤީކުރަމުންނެވެ. މި ޑޭޓާގެ އެހީގައި ފެންބޮޑުވާނެ ގޮތުގެ މޮޑެލްތައް ތައްޔާރުކޮށް، ބިން ބޭނުންކުރުމުގައި މާ ވިލުންވެރި ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް މަގުދައްކައިދެއެވެ. ސެޓް-ބެކް ޒޯންތަކާއި، ގަސްގަހާގެހި ހިމެނޭ ބަފަރ ޒޯންތަކާއި، އަދި ތިމާވެށީގެ އެސެސްމަންޓްތައް ހަރުކަށިކުރުމުގެ ތެރެއިން، ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ މިންވަރަށް މިހާރު ދަނީ އިތުރަށް ރިޢާޔަތްކުރަމުންނެވެ. އެންމެ ބޮޑަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ރަށްރަށުގައި، މުޖުތަމަޢު އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރުން ފަދަ މުސްތަޤްބަލުގެ އިޚްތިޔާރުތަކާމެދު ދަނީ މަޝްވަރާކުރަމުންނެވެ. މިކަން ކުރިއަށްގެންދަނީ ތަރައްޤީކުރެވިފައިވާ ޤައުމީ ޑޭޓާ ނިޒާމުތަކާއި ވިލަރެސްކުރެވިފައިވާ މޫސުމީ ޕްލޭންތަކުގެ އެހީގައެވެ.
މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، އޭގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލެމުން ދިއުމަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އަވަސް، މެދުކެނޑުމެއްނެތި، އަދި ގުޅިގެން ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މިއީ އައްސޭރިފަށުގެ މުޖުތަމަޢުތަކާއި އެންމެ ބޮޑަށް ނާޒުކު ހާލަތުގައިވާ ބިންތިރި ޖަޒީރާ ޤައުމުތަކުގެ ހޭނުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭނެ ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ." - ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު.
ގުޅުންހުރި ވަސީލަތްތަކާއި ލިޔުންތައް
